Giriş: Neden soru önemli?
Yapay zekâ (YZ) araçları sözleşmelerin taslağını hazırlamak, tutarsızlıkları tespit etmek veya yorum önerileri üretmek için hızla hukuk uygulamalarına girmektedir. Türkiye’de hem ticari hem de tüketici ilişkilerinde bu teknolojilerin kullanımı artarken, hukuki sorumluluk ve delil değerlendirmesi gibi temel meseleler belirsiz kalmaktadır. Bu makale, pratik riskleri, hukuki değerlendirme kriterlerini ve uyum için önerileri akademik fakat uygulamaya dönük bir dille tartışır.
YZ destekli yorumlamanın hukuki mahiyeti
Hukuki değerlendirme kabaca iki süreci içerir: sözleşme metninin objektif yorumu ve uygulamada iyi niyet/prensiplerin gözetilmesi. YZ, metin içindeki dilsel tutarsızlıkları veya muhtemel uygulanabilir yorumları hızlıca eleyebilir; ancak ürettiği yorumların hukuken bağlayıcı olup olmadığı ayrı bir sorundur. Türkiye’de sözleşme özgürlüğü ve borçlar hukuku ilkeleri çerçevesinde nihai yorum hakkı hâkim veya sözleşme taraflarının hukukî temsilcilerindedir. YZ araçları bir yardımcı araç olarak kabul edilmelidir; otomatik yorumlamanın doğrudan bağlayıcı kabul edilmesi mevcut hukuk doktrin ve uygulamasıyla uyumlu görünmemektedir.
Delil değeri ve açıklanabilirlik
Mahkemeler ve uyuşmazlık çözücü organlar için YZ tarafından üretilen yorumların delil değeri, üretim sürecinin şeffaflığına bağlıdır. Siyah kutu modellerinin çıktıları, üretim sürecine dair yeterli meta veri ve neden-sonuç ilişkisi sunmadıkça sınırlı ağırlık taşıyabilir. Bu nedenle, YZ kullanımına ilişkin dokümantasyon, versiyon kaydı ve insan onayı süreçlerinin tutulması önem taşır.
Sorumluluğun dağılımı: pratik yaklaşım
YZ yorumunun hatalı olması halinde sorumluluk üç aktör arasında paylaşılabilir: YZ sağlayıcısı, mesleki hizmet sunan avukat/ danışman ve sözleşme tarafı. Türkiye’de profesyonel sorumluluk hükümleri kapsamında avukatın, müvekkiline karşı uygun dikkat yükümlülüğünü yerine getirmesi beklenir. Bu noktada uygulanabilecek pratik önlemler şunlardır:
- Sözleşme ve YZ kullanan süreçlere ilişkin yazılı iç prosedürler oluşturmak.
- YZ çıktılarının insan uzman tarafından doğrulanmasını zorunlu kılmak.
- Sağlayıcı ile yapılan sözleşmede hata, garanti ve tazminat hükümlerini açıkça düzenlemek.
- Delil amaçlı kullanımlar için model versiyon, eğitim verisi niteliği ve yorum mantığına ilişkin meta veriyi saklamak.
İyi niyet ve etik yükümlülükler
Sözleşme yorumlamada iyi niyet ve dürüstlük ilkeleri (sözleşmenin amacına uygun hareket) korunmalıdır. Avukatlar ve danışmanlar YZ’yi kullanırken müvekkil çıkarını gözetmeli, yanlış yönlendirme riskini minimize etmelidir. Ayrıca, açıklanabilirlik ve müşteriye bilgi verme yükümlülüğü kapsamında YZ kullanımının sınırları taraflara açıkça bildirilmelidir.
Uygulama önerileri ve son söz
- Kurumsal uyum politikalarında YZ kullanımına dair açık protokoller tanımlanmalı.
- Sözleşmelerde YZ kaynaklı yorumların bağlayıcılığına ilişkin özel hükümler tercih edilmeli.
- Davaya dönüşme riski yüksek süreçlerde insan denetimi ve ikinci hukuki görüş mekanizmaları oluşturulmalı.
Türkiye bağlamında YZ destekli sözleşme yorumlama, verimlilik avantajı sağlasa da hukuki sorumluluk ve delil değeri sorunları dikkatle yönetilmelidir. Av. Burak Şahin (Şahin Hukuk) bu makalede pratik riskleri ve uyum yollarını uygulamalı bir perspektifle sunmuştur.
Yazar: Av. Burak Şahin — Şahin Hukuk. Türkiye uygulamalarına odaklı değerlendirme.
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme ve değerlendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut uyuşmazlıklar güncel mevzuat ve olayın özellikleri dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.
